brandpunt
brandpunt

Was extreemrechts betrokken bij de rellen in Hamburg?

Door Laura Klompenhouwer , Thomas Mulder , Marije Rooze en Luuk Ex - in Brandpunt

Dagenlange onrust en miljoenen euro’s aan schade. Hoe kon het geweld rondom de G20-demonstraties in Hamburg begin juli zo escaleren? We deden de afgelopen maand onderzoek en maken de balans op.

Om antwoord te krijgen op onze vragen struinden we sociale media af, analyseerden we de beelden, vroegen we om jullie hulp en hadden we contact met verschillende Nederlandse ooggetuigen. We lazen jullie reacties op onze artikelen en onderzochten de binnengekomen tips. We keken naar de rol van het 'Zwarte Blok' in de protesten en naar wat dit 'Zwarte Blok' nou is. En wat blijkt: het is te simpel om de schuld voor de escalaties volledig te leggen bij radicaal-linkse relschoppers alleen. Er is meer aan de hand. Twee voorzichtige eindobservaties.

1. De sfeer was goed, totdat…

Het eerste grootschalige politie-ingrijpen in Hamburg vond plaats tijdens de eerste grote demonstratie, op 6 juli. Rond 19.00 uur ging de mars Welcome to Hell van start op de Fischmarkt.

We spraken onder meer met twee ooggetuigen die zagen wat er op de Fischmarkt gebeurde. De sfeer was die avond om te beginnen prima, zeggen zij. Er was muziek en er werd gedanst, zegt ooggetuige Conan in dit filmpje:

De spanning op en rond de Fischmarkt steeg nadat de politie de protestmars tot stilstand had gebracht, blijkt uit de gesprekken die we voerden en onze analyse van openbare informatie. De reden voor het stopzetten van de stoet was duidelijk. De politie riep het om: tussen de gewone betogers stonden groepen in het zwart geklede en vermomde figuren (het 'Zwarte Blok'). En die moesten hun vermommingen afdoen. Anders kon de demonstratie niet doorgaan, aldus de politie.

Maar de vermommingen bleven aan. Het resultaat was volgens de ooggetuigen en aanwezige journalisten dat de menigte van duizenden gewone betogers lange tijd stilstond en geen kant op kon. Na ongeveer drie kwartier begon de oproerpolitie charges uit te voeren. Zonder verder duidelijk aanwijsbare aanleiding, behalve de aanwezigheid van het 'Zwarte Blok'. Dat blijkt niet alleen uit de ooggetuigenverslagen, maar ook uit de tijdlijn die we maakten op basis van openbare bronnen én uit live-verslagen van journalisten. In beelden daarna is duidelijk te zien dat de oproerpolitie van verschillende kanten wordt bekogeld met onder meer flessen en rookbommen.

2. ‘Zwarte Blok’: ook radicaalrechts?

Anders dan soms in de reacties op ons onderzoek werd aangenomen, is het 'Zwarte Blok' geen eenduidige, overzichtelijke, strak georganiseerde groep. Dat schreven we al eerder en we hebben er alleen maar meer bewijs voor gevonden.

De term verwijst eerder naar een tactiek die aanvankelijk werd gebruikt door meer gewelddadige activisten van de anti-autoritaire autonomenbeweging, schreven we eerder.

Nee, dat betekent niet dat de groepen die de tactiek gebruiken niet strak georganiseerd kunnen zijn. Maar dat de in het zwart gehulde relschoppers allemaal uit linkse hoek komen, kun je niet zonder meer zeggen. Waarom?

Reden 1: we vonden het verhaal van een Duitse fotojournalist die naar eigen zeggen al jaren extreemrechtse groepen volgt. Hij was begin juli ook in Hamburg. In een interview met de omroep Südwestrundfunk zei Andreas Scheffel dat hij onder de relschoppers meer dan 70 leden van de rechtsradicale beweging heeft geïdentificeerd. Hij leverde daar dit filmpje bij. Let op: wij hebben niet onafhankelijk kunnen verifiëren of deze beelden ook echt op 8 juli in Hamburg zijn gemaakt. Niet iedereen is overtuigd van het verhaal van Scheffel. Wat wel duidelijk is, is dat de leuzen die de mensen in Scheffels filmpje roepen geassocieerd worden met radicaalrechts, terwijl op onderstaande beelden van 6 juli juist een duidelijke linkse, antikapitalistische leus te horen is (vanaf minuut 3.16).

Maar we vonden meer informatie over een mogelijk verband tussen het ‘Zwarte Blok’ en extreemrechts. Dit keer vanuit de autoriteiten in Hamburg. Dat brengt ons bij reden 2: In 2014 schreven de autoriteiten op hun site over een “nieuwer fenomeen” binnen de neonazistische beweging. Het gaat om een groep die zichzelf sinds 2003 zou omschrijven als “Autonome Nationalisten”. ‘AN’ers’ hangen een vorm van revolutionair nationaalsocialisme (lees: nazisme) aan.

De autoriteiten schrijven verder dat het kenmerkend is voor de AN dat ze links-extremistische leuzen, slogans en symbolen toe-eigenen, alsook vormen van actievoeren, “zoals het optreden als zogenaamd ‘Zwart Blok' ”. Ook in hoe ze zich kleden, vermommen en uiten zijn ze nauwelijks te onderscheiden van hun linkse tegenhangers – met hun zwarte kleding, hun petten, hun voorkeur voor graffiti en “hun gebruik van anglicismen”.

Kun je hieruit concluderen dat extreemrechtse relschoppers betrokken waren bij de G20-rellen in Hamburg? Nee. Maar om de schuld voor het geweld zonder meer te leggen bij linkse relschoppers vanwege de aanwezigheid van het 'Zwarte Blok', klopt ook niet. Duidelijkheid komt er misschien na het onderzoek van de Duitse politie. Die heeft een speciaal team van 170 man opgericht om de relschoppers van het 'Zwarte Blok' op te sporen en te vervolgen. 

Op deze interactieve kaart volgen we stap voor stap de weg van vernieling tussen 6 en 8 juli