brandpunt
brandpunt

Dit oerbos in Polen is bijna ten onder gegaan aan een klein kevertje

Door Tom Kiel - in Brandpunt

De regering in Polen kapt tienduizenden hectare aan bomen in het oerbos Bialowieza vanwege een kleine keversoort. De letterzetter, zoals het kevertje heet, is volgens de overheid een plaag. Maar tegenstanders zeggen dat de regering het bos vernietigt.

Sacha de Boer is voor Brandpunt op safari gegaan door het natuurpark Bialowieza, dat een van de laatst overgebleven ‘oerbossen’ van Europa is. Het gebied is bijzonder omdat de menselijke invloed op het bos minimaal is. Er leeft een groot aantal wilde roofdieren zoals wolven en de lynx. Het gebied is beschermd vanwege bijzondere vogelsoorten die er leven en vanwege de vele eeuwenoude bomen.

Natuurbescherming

Gek genoeg zegt de Poolse regering juist het bos te beschermen door bomen te kappen. Dat heeft alles te maken met een klein kevertje: de letterzetter. Dat kevertje graaft gangen door de stam van bomen. Vorig jaar bleek de keversoort een opmars te maken in het bos. De regering van Polen wil die ‘plaag’ naar eigen zeggen tegengaan.

Vraatgangen van de letterzetter
Vraatgangen van de letterzetter

Maar de letterzetter graaft zijn gangen alleen door het hout van sparren, of vergelijkbare boomsoorten. Actievoerders beschuldigen de Poolse overheid ervan veel meer te kappen dan alleen bomen die geplaagd worden door grote aantallen van de kevers. Er zouden bijvoorbeeld ook eiken omgezaagd worden, die perfect zijn om de open haard mee te stoken, maar waar de keversoort van afblijft.

'Letterzetter is geen plaag'

Ecoloog Dries Kuijper, die al tien jaar onderzoek doet in het gebied, legt uit dat je de kever niet per se als plaag hoeft te zien. “Bosbouwers zetten in op bescherming van het bos, dus heel actief bevechten van de letterzetter. Maar je kunt ook denken: ‘we moeten dat bos zichzelf laten aanpassen aan veranderingen van het klimaat.’”

De letterzetter is namelijk geen nieuwe bosbewoner. Het beestje leeft er al eeuwenlang. Maar in warmere perioden kan de kever beter overleven. Door klimaatverandering is het vaker warm. Het gevolg kan zijn dat er daardoor minder sparren in het bos voorkomen, omdat kevers die boomsoort opeten.

De letterzetter is een welkome bosbewoner
Dries Kuijper

Kuijper ziet zo’n verandering niet als een probleem dat bestreden moet worden. “Dit is een bos dat niet voor niks is beschermd door Unesco en Natura2000. Het is vooral beschermd omdat hier de natuur zijn gang mag gaan. Er staat geen boom minder door de uitbraak van de letterzetter. En dan moet je zeggen: ‘de letterzetter is geen probleem’. Integendeel, hij is een welkome bosbewoner.”

'Houtkap is niet nodig'

Het Europees Hof van Justitie gaat mee in die redenering. Volgens de rechter is niet aangetoond dat houtkap nodig zou zijn om de verspreiding van schadelijke kevers tegen te gaan. Houtkap is enkel toegestaan als de veiligheid van het publiek in het geding is, bijvoorbeeld doordat een spar naast een wandelpad op omvallen staat.

De Poolse regering moet in de eerste week van december een nieuw plan van aanpak indienen. Als de Europese Commissie vaststelt dat ongeoorloofde houtkap door blijft gaan, kunnen rechters een dwangsom van 100.000 euro per dag opleggen.