brandpunt
brandpunt

Dit zijn de eerste klimaatvluchtelingen uit de Poolgebieden

Door Joost van Wijk - in Brandpunt

Christiane moest haar huis 100 meter verplaatsen, omdat de grond letterlijk onder haar wegzakte. Regen kende ze op de eilandengroep Spitsbergen nauwelijks. Nu regent het bijna iedere maand.

Op Spitsbergen zijn de winters nu gemiddeld 10 graden te warm en is de temperatuur al meer dan 6 jaar boven het gemiddelde. Dit heeft ingrijpende gevolgen voor de bewoners van het eiland. Wat is er aan de hand en hoe ernstig is de situatie? We vroegen het aan Maarten Loonen, bioloog en poolonderzoeker van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij bemant al 28 zomers een arctisch onderzoeksstation op het Noorse Spitsbergen.

Maarten Loonen, bioloog en poolonderzoeker
Maarten Loonen, bioloog en poolonderzoeker

De temperatuur ligt gemiddeld 10 graden hoger dan normaal. Hoe lang houdt die 'hittegolf' al aan?

Al een eeuw lang wonen hier mensen en tot 2006 konden ze iedere winter over het ijs het fjord vanaf hier naar het noorden oversteken. Sinds 2006 is er geen jaar meer geweest met ijs op het fjord zodat deze tocht gemaakt kon worden. Afgelopen najaar bleef de vorst twee maanden langer dan normaal weg en in de winter komen steeds vaker periodes voor met temperaturen boven nul en veel regen wat daarna tot ijzel bevriest.

Gaat de klimaatverandering sneller dan we denken?

We proberen met klimaatmodellen de toekomst te voorspellen. Maar wat we nu zien gaat alle modellen te boven. Dat vind ik alarmerend. We zien nu dingen gebeuren die we niet voor mogelijk hielden. We detecteren nu processen en weersystemen die we niet kennen, die zo ver buiten de modellen liggen dat we de impact ervan niet kunnen inschatten. In 1990 werd mij verteld dat het op Spitsbergen niet zo'n vaart zou lopen in vergelijking tot Siberië omdat het hier gebufferd wordt door de zee. We dachten dat onze kleinkinderen er last van zouden krijgen. Maar inmiddels hebben wij nu al last. Het zijn voorspelde maar ook onvoorspelde gevolgen.

Er liggen hier een aantal tijdbommen
Maarten Loonen, poolonderzoeker

Wat voor gevolgen heeft dit op de bewoners van Spitsbergen?

De hogere temperatuur zorgt voor het dieper smelten van de permafrost. Samen met de vele regen zorgt dat voor instabiele berghellingen. We zien in de laatste drie jaar aardverschuivingen en lawines. Vooral in de hoofdplaats Longyearbyen. Daar moesten 256 mensen geëvacueerd worden. Dat lijkt niet veel, maar komt neer op 10 procent van de totale bevolking van Spitsbergen!
Christiane Hübner een Duitse wetenschapster woont in een huis vlak bij de kustlijn. In november, tijdens de warmste herfst in jaren, brokkelde in één dag 13 meter van de kustlijn af. Het huis bevond zich eerst op een veilige twintig meter van de zee, nu op een schamele 4 meter van de kolkende golven. Door de harde regenval vreesde men dat ook de bodem onder haar huis zou wegschuiven. In Alaska is er een heel dorp dat om dezelfde reden moet afgebroken en verplaatst worden.

U heeft het over de eerste klimaatvluchtelingen van de poolregio.


Volgens mij zijn dit de eerste klimaatvluchtelingen in Europa. In de rug aangevallen vanaf de berghellingen terwijl we allemaal meer bezig waren met andere risico's zoals de zeespiegelstijging. Maar ook dat komt er aan. Zeker als je ziet hoe langzaam en halfslachtig gewerkt wordt aan het wegnemen van de oorzaak. 

De Noordpool ligt in de frontlinie van de klimaatverandering.

Er liggen hier een aantal tijdbommen. De ijskap van Groenland, de bron van de warme golfstroom langs ons land en de hoeveelheid methaan in de toendra. In Nederland is er al sprake van opwarming, maar hoe verder je naar het noorden gaat hoe meer de temperatuur afwijkt van de normaal. Dit zou ons moeten wakker schudden. Maar de oorzaak van de verandering ligt niet hier, maar in de geïndustrialiseerde wereld. We weten hoe we het probleem kunnen beperken. Maar we doen nog steeds onvoldoende. Maar op lange termijn zullen er ook bij ons gevolgen zijn. Als zomer- en winterijs zo drastisch blijven wegsmelten, dan bestaat de vrees dat de Golfstroom, de warme zee- stroming in de Atlantische Oceaan van de Golf van Mexico naar de kust van Europa, stilvalt of een ander traject neemt, waardoor de temperatuur in West-Europa 6 tot 8 graden zou zakken. Dan zitten we in Nederland niet meer in een gematigd, maar in een winters klimaat!