brandpunt
brandpunt

'We horen dat er met verkrachting en executie gedreigd wordt'

Door Tom Kleijn - in Brandpunt

Het is middernacht en ik lig op een matras in een huis in Shirqat, een stadje in het noorden van Irak. Het huis is van een oud-militair, die tot 2003 generaal was in het Iraakse leger van Saddam Hussein.

De zoon van de generaal is bevriend met onze chauffeur die ons – verslaggever Piet de Blaauw, cameraman Harry van de Westelaken, tolk Ali al Hakim en mij – tien dagen door het land rijdt. Daarom mogen we hier slapen.

Irak ligt in puin en de oorlog lijkt nooit over te gaan
Tom Kleijn

We hebben net uitgebreid gegeten: brood, vlees, groenten, rijst, water en zoete thee. Het is ons eerste maal van de dag. De generaal draagt een blauwe djellaba en geeft lange antwoorden op onze vragen over hoe het was om onder Saddam te dienen. Vroeger was het beter, vond hij. Toen waren er nog wet en orde in zijn land. Nu ligt Irak grotendeels in puin, en lijkt de oorlog nooit over te gaan. 

Nu pas komt het besef

Dat we zijn beland in het huis van een van Saddam’s generaals is nog wel het minst bijzondere van deze dag. Een uurtje geleden stonden Piet en ik buiten in de tuin, aan de telefoon verslag te doen van onze ervaringen aan de eindredacteur in Hilversum. Terwijl we vertelden wat ons vandaag allemaal was overkomen, kregen we allebei onbedaarlijk de slappe lach. Terwijl er eigenlijk weinig te lachen viel: het was een dag in een wereld vol oorlogsgeweld, waar voor mensenrechten of mededogen geen plaats is.

Piet en ik vertellen in vogelvlucht. Het wordt een opsomming van scenes, gebeurtenissen en ontmoetingen die de eindredacteur thuis in Nederland met stijgende verbazing aanhoort. 

Wahida Mohammed op een eerdere foto met het hoofd van een voormalig IS-strijder
Wahida Mohammed op een eerdere foto met het hoofd van een voormalig IS-strijder

Tachtig gewapende mannen

Want ga maar na: we stonden om zes uur vanmorgen op in een tent op een Iraakse legerbasis twee uur rijden verderop. Vervolgens snel naar Wahida Mohammed, de vrouw met wie we drie dagen op pad zijn. Zij jaagt met haar militie van tachtig gewapende soldaten op IS strijders die hier nog in het gebied zijn. En dat doet ze met verve: op internet houdt ze afgehakte hoofden omhoog, of sleept ze lichamen achter de auto aan door de straten.

Met Hawida gaan we naar Hawi Jah, een stad die net bevrijd is op IS. Een rit van twee uur, door ruig woestijnlandschap. 

Het spookdorp Hawi Jah

Hawi Jah is een spookdorp: de bewoners zijn gevlucht en de huizen zijn volledig verwoest. We gaan naar een veldje waar mortiergranaten, bommen en raketten liggen die door IS zijn achtergelaten. Een uitstalling van honderden explosieven.

De tekst gaat verder onder de video

Even later komt de commandant van de lokale Iraakse legereenheid met zijn manschappen van het front, twintig kilometer verderop. Hij ploft op de bank in een van de in beslaggenomen huizen. Hij zet de TV aan en we vallen midden in Feyenoord-Ajax, de wedstrijd die op dat moment in Nederland wordt gespeeld.

De generaal zegt dat hij ‘drie cadeautjes heeft’ voor Wahida: twee IS-strijders en een vrouw die een relatie met vier IS-commandanten zou hebben gehad. Wahida mag ze meenemen naar Shirqat, en er mee doen wat ze wil. Ik zie een bange jonge vrouw op de achterbak van een auto. Geboeid en geblinddoekt huilt ze zacht. De twee mannen zitten opeen gepropt op de achterbank van een auto. 

Dreigen met verkrachting en executie

Er volgt een wilde rit door een snel donker wordende woestijn. We horen dreigen met verkrachting en standrechtelijke executie. Aangekomen op het hoofdkwartier van Wahida volgen de verhoren van de vrouw en de twee IS-strijders. Dat blijken bestofte, ondervoede en verzwakte jongens te zijn. Doodsbang, want ze weten wat hen waarschijnlijk te wachten staat.

Wahida roept dat ze de strijders van IS ‘met plezier zal afslachten.’
Tom Kleijn

Wij staan erbij, kijken ernaar en filmen alles. We zien zaken die volgens het oorlogsrecht totaal niet door de beugel kunnen, we staan voor journalistieke dilemma’s.

We twijfelen over wat we wel en niet kunnen doen en wat we kunnen laten zien. Of we hier überhaupt wel bij kunnen zijn. Ondertussen roept Wahida dat ze de strijders van IS ‘met plezier zal afslachten'. Haar gevangene naast haar krimpt ineen.

Hebben ze het overleefd?

Het is al bijna middernacht als we bij Wahida wegrijden. Morgen gaan we terug om te zien hoe de situatie van de gevangenen is. Of ze de nacht hebben overleefd. Piet, Harry en ik overleggen hoe we alle gefilmde gebeurtenissen in een lange reportage gaan verwerken. Dat wordt een grote klus. Wat een dag. Het is bijna teveel voor één uitzending.

Inmidddels is het een week later en zijn we terug op de redactie. Het is gelukt: de montage is klaar. De drie dagen in Shirqat zijn samengevat in één verhaal, waar je niet vrolijk van wordt. Dinsdag wordt de reportage over de wereld van Wahida Mohammed en haar soldaten uitgezonden. Een heftig verhaal, zoals ik nog nooit eerder zag. Nu jij nog. Ik benieuwd wat je ervan vindt.