brandpunt
brandpunt

Obesitas: eigen schuld, dikke bult?

Door Jelle Visser - in Brandpunt

Haar blik doet onze harten smelten. Megan Stouthandel hapt tevreden een banaan. 'Little Miss Sunshine' in Hoogvliet. De reden waarom we haar bezoeken: met haar vier jaar en veertig kilo is kleine Megan één van de jongste obesitas-patiënten van Nederland. Slik.

Bekijk de hele reportage terug

 

Obesitas volksziekte nummer één

Nederland telt twaalfduizend kinderen met ernstig overgewicht, obesitas. Bij volwassenen gaat het om 2,7 miljoen gevallen. Deze volksziekte nummer één kost de Nederlandse staat twee miljard euro per jaar. De lijst met gevolgen is lang: hart- en vaatziekten, suikerziekte, beroertes, kanker, gewichtsklachten, galsteen, slaapapneu, vruchtbaarheidsproblemen.

"Er moet wat gebeuren," zeggen Erica van den Akker en Liesbeth van Rossum. Drie jaar geleden richtten ze het Rotterdamse Centrum Gezond Gewicht op, onderdeel van het Erasmus MC, Maasstadziekenhuis- en Sint Franciscusgasthuis. Het zijn twee gracieuze dames met een missie. De een is kinderarts, de ander internist. Hun centrum behandelt jaarlijks drieduizend patiënten. Nergens bespeuren ze zoveel leed. Van Rossum: "Kankerpatiënten kunnen rekenen op steun van hun omgeving en gaan soms opvallend goed mentaal door het leven. Maar mensen met overgewicht worden veroordeeld. ‘Je bent zwak, eigen schuld dikke bult.’ We zien zoveel tranen..."

Erica van den Akker en Liesbeth van Rossum
Erica van den Akker en Liesbeth van Rossum

Genetisch defect

Lang heeft Ilonka, de moeder van Megan, niet op de roze babywolk gezeten. Megan huilde veel, had de hele dag honger en was onverzadigbaar. Ze groeide als kool, maar vooral in de breedte. Toen ze een jaar oud was, woog Megan al achttien kilo. Babyspullen waren te klein, fiets- en autozitjes pasten niet. Ilonka: "Rijkswaterstaat en politie konden ons niet vertellen hoe we Megan dan wel moesten vervoeren. We moesten alles zelf ontdekken."

De vierjarige Megan weegt veertig kilo
De vierjarige Megan weegt veertig kilo

Megan kan er niks aan doen. Ze kampt met het zogeheten ‘leptine receptor deficiëntie’, een genetisch defect waardoor ze altijd trek heeft en haar stofwisseling niet goed functioneert en vanzelf dik wordt. Ze krijgt veroordelende blikken en wildvreemden roepen hen na: "Voer je dat kind patat en frikadellen als ontbijt ofzo!" Ilonka liep gefrustreerd achter de kinderwagen: "Ik zat al tegen het plafond als iemand maar naar ons keek."

Astrid durft weer in de spiegel te kijken
Astrid durft weer in de spiegel te kijken

Geestelijk een wrak

Schaamte. Onbegrip. Boosheid. De 32-jarige Astrid de Weerd kan erover meepraten. Ze vergelijkt zich met de reclame waarin de 'bitch' Joan Collins een Snickers eet en weer verandert in een aimabele teamgenoot. "Je bent jezelf niet als je honger hebt." Toch is Astrid met haar 113 kilo niet zwaar genoeg voor een maagoperatie. "Raar maar waar: dan had ik nog dikker moeten worden".

Hoge bloeddruk, diabetes op de loer, een geestelijk wrak. Wanneer ze letterlijk haar bed niet meer uitkomt, stuurt de huisarts Astrid naar Rotterdam. Volgens Astrid heeft het haar leven gered. De kans op diabetes is gehalveerd en ze is inmiddels zeven kilo kwijt. "De weegschaal lacht weer een beetje en ik ook."

Onder controle in het Rotterdamse Centrum Gezond Gewicht
Onder controle in het Rotterdamse Centrum Gezond Gewicht

Stresshormoon versterkt obesitas

"Het is niet zo simpel als ‘eet maar een wortel en veel succes’,” zeggen Van Rossum en Van Den Akker. Overgewicht heeft vele oorzaken: stress, bijvoorbeeld, maar ook slaaptekort, culturen waar (veel) eten gastvrijheid is, een genetische afwijking, hormoonproblemen, psychische problemen en verkeerde medicijnen. Alleen extreme patiënten met een Body Mass Index (BMI) van boven de 40 komen in aanmerking voor een maagoperatie. Veel patiënten vallen tussen wal en schip.

De Rotterdamse artsen eisen rigoureuze maatregelen: meer centra met artsen, diëtisten, fysiotherapeuten en psychologen, bijvoorbeeld, en daarnaast levensstijlinterventies om de obesitas-epidemie te tackelen. Nog belangrijker, benadrukken Van Rossum en Van Den Akker, is het aanpakken van het stigma: "Wij moeten als maatschappij niet veroordelen. Sterker nog: er is net een studie verschenen die laat zien dat deze mensen hoger uitkomen in hun stresshormoon cortisol, en stress en cortisol lijken bij te dragen aan nog meer obesitas. Als we iets willen doen aan het probleem, moeten we vooral niet zeggen ‘eigen schuld dikke bult’."  

Sinds Megan onder behandeling staat in Rotterdam is haar gewicht stabiel. Toch zal ze haar hele leven moeten diëten, want een medicijn is er niet. Vader Kevin en moeder Ilonka vrezen de toekomst: "Laatst deed een kindje op school lelijk tegen haar, omdat ze dik is. Megan heeft 't nog niet helemaal door. Ze weet niet wat ze heeft, dat ze anders is. Maar het moment komt eraan dat ze vragen gaat stellen. En dat gaat lastig worden."  

Bekijk de hele reportage terug: