brandpunt+
brandpunt+

Het Afrikaanse land waar vrouwen de dienst uitmaken in de politiek

Door Jasmin Sharif en Jamie Schemkes - in Brandpunt+

Who run the parliament? Girls!

Voor de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen riep Stichting Stem op een Vrouw een campagne in het leven om ons, het volk, eens niet op een man maar op een dame te laten stemmen. Toch is 64 procent van de Nederlandse parlementariërs in Rutte III man. Oké, dat is nog altijd minder dan het wereldwijde gemiddelde van 77 procent, maar er zijn genoeg landen waar we iets van kunnen leren. Neem wereldkampioen vrouwen in de politiek Rwanda, waar 64 procent van het parlement uit dames bestaat.

Vrouwen hebben hun rol in de Rwandese politiek grotendeels te danken aan de wederopbouw van het land in de late jaren negentig. Na een genocide, die in ruim drie maanden tijd meer dan 800 duizend levens kostte, bestond het merendeel van de Rwandese bevolking uit vrouwen. Het is wreed, maar de ongemakkelijke realiteit is dat zij vanaf toen ruimte kregen om te participeren in de politiek. Door Paul Kagame, die vanaf het einde van de massaslachting de scepter zwaait in het land, werden ze daarnaast actief betrokken bij de vredesonderhandelingen. Het staatshoofd was na de gruwelen van de volkerenmoord van mening dat Rwanda niet met louter masculiene inspanning heropgebouwd kon worden. Het idee daarachter: vrouwen zijn ‘het hart van nationale verzoening’. De participatie van niet-mannen zorgde voor meer aandacht voor ‘women’s issues’. Zo kregen vrouwen eigendomsrecht op land, mochten ze een eigen bankrekening openen zonder de goedkeuring van een man en ondertekende de Rwandese overheid het VN-verdrag voor de Rechten van het Kind.

Dat was nog maar het begin: het damesgezag breidde zich uit, bij wet. Voor alle nationale besluitvormingsorganen werd een vrouwenquotum van 30 procent vastgesteld. Daardoor zijn 24 van de 80 zetels in het parlement gereserveerd voor leden van The National Women Council, waar alle Rwandese meisjes vanaf hun 18e automatisch lid van zijn. Voor de overige zetels kunnen ook mannen gekozen kunnen worden - maar daar hebben de dames evengoed de meerderheid. Daarnaast zijn er twee zetels gereserveerd voor jongeren en één voor gehandicapten.

Om uit te vogelen hoe dit in de praktijk functioneert, belden we Brandon, een 22-jarige geneeskundestudent uit Rwanda voor een fraai staaltje powerduiding. Hij concludeert: "Dit systeem heeft de hele mentaliteit over genderverhoudingen veranderd. Voorheen was het land erg conservatief en hadden vrouwen weinig rechten. Ze mochten niks zelf ondernemen, konden geen landeigenaar worden. Dat is nu veranderd, dankzij de wetten geïntroduceerd die vrouwelijke parlementariërs introduceerden." In 2008 behaalden de parlementariërs in Rwanda nóg een mijlpaal: er werd een wet aangenomen om gender-based violence te voorkomen en te straffen. 

De emancipatie manifesteert zich ook buiten het parlement. Zeven van de veertien leden van de Hoge Raad zijn dame en tientallen (Rwandese) NGO’s zetten zich actief in voor gendergelijkheid. Op nationaal niveau is er een Minister van Gender and Family Promotion aangesteld. Onze vrindelijke geneeskundestudent Brandon vertelt daarover: "Elf van de twintig ministers zijn vrouw. In dorpen hebben ze leidinggevende posities en bekleden ze beroepsfuncties. Dat was twintig jaar geleden ondenkbaar."

Is Rwanda dan het perfecte voorbeeld van gelijkheid tussen de seksen? Nee, ondanks het quotum, hebben de mannen in andere overheidsorganen, zoals in de senaat en het kabinet, de meerderheid. In de samenleving heersen traditionele patriarchale verhoudingen nog steeds: burgemeesters zijn overwegend man en bij beslissingen over economische zaken is er weinig ruimte voor vrouwelijk geluid. Ook is huiselijk geweld helaas een bescheiden traditie in Rwanda.

Wat betreft politieke en burgerlijke vrijheden, classificeert Freedom House het land als ‘’niet-vrij’’. De sociale en etnische structuren in Rwanda zijn uiterst complex en liggen zeer gevoelig. Spanningen tussen de Hutu’s en de Tutsi’s die zorgden voor de wrede genocide, spelen vandaag de dag nog door, ook op politiek niveau. De macht en welvaart is in handen van een kleine, etnisch discriminerende elite, waar autocraat Kagame al 23 jaar aan het hoofd staat. Hij dult geen tegenspraak van pers, oppositie of andersdenkenden. Als leider heeft Kagame weliswaar geen democratische legitimiteit, maar de Rwandese bevolking vecht zijn positie om verschillende redenen nauwelijks aan. Zijn belangrijke aandeel in de emancipatie van vrouwen is er daar een van.

Uiteraard schetsen we hier geen volledig beeld: de complexiteit van de Rwandese realiteit die dictatuur heet, maakt dat lastig. Op het beleid in het Oost-Afrikaanse land valt bedroevend veel af te dingen, maar qua zeggenschap van vrouwen in de volksvertegenwoordiging doen ze het beter dan welk land ook ter wereld. Dit land laat zien dat quota een effectieve eerste stap kunnen zijn voor meer feminien geluid in de politiek.

In de woorden van Brandon: "Vrouwen hebben nu niet alleen een platform dat ze voorheen niet hadden, ze hebben ook een stem die voorheen niet gehoord werd."

Foto: Marco Longari/AFP/ANP