brandpunt+
brandpunt+

Leestip van Lucky Fonz III: Orwell recenseert Mein Kampf

Door Arja van den Bergh - in Brandpunt+

De nieuwe editie van Adolf Hitlers 'Mein Kampf' staat op 1 in de Duitse bestsellerlijst met ruim 47.000 verkochte exemplaren. Dat het goed is om 'Mein Kampf' te bestuderen, wist beroemd schrijver George Orwell al in 1940. Singer-songwriter Lucky Fonz III duikelde Orwells recensie op van het manifest en beschrijft welke waardevolle les we eruit kunnen leren.

Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog schreef George Orwell (1984, Animal Farmeen recensie over Hitlers Mein Kampf (1925), waarin hij de uitkomst van diezelfde oorlog met verbazingwekkende precisie voorspelt. Lucky Fonz III: "Als je bedenkt dat Hitler op dat moment nog maar net zijn respectabiliteit aan het verliezen was, en dat de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog hier nog maar net waren begonnen, zijn Orwells inzichten opmerkelijk."

Hitlers aantrekkingskracht

"Wat ik bijzonder vind aan dit stuk is Orwells aandacht voor de psychologische achtergrond van het politieke. Zo merkt hij op dat Hitlers aantrekkingskracht ligt in zijn persoonlijke belichaming van slachtofferschap: hij beschrijft Hitlers pose als die van de eeuwige loser die nooit kan winnen, maar het wel verdient; als een David tegenover de Goliath die het lot zelf is. 'De helft van alle films' gaat over dit thema, schrijft Orwell; de aantrekkingskracht ervan is dus niet te onderschatten. Hij beschrijft Hitlers promofoto zelfs als een soort perverse echo van het lijdend gezicht van de gekruisigde Christus."

Het is verstandiger om eerlijk in te durven zien wat Hitler voor veel mensen zo aanlokkelijk maakte
Lucky Fonz III

Nazisme: sexy en mystiek

"Orwell beschrijft daarnaast de psychologische ‘soliditeit’ van het nazisme; hoe juist het destructieve ervan, in tijden van onzekerheid, voor veel mensen iets sexy en mystieks heeft. Als mensen zich toch al verslagen voelen, heeft een einde met horror de voorkeur boven een horror zonder eind. Het draait hier, volgens Orwell, om de belofte van de sublieme dood tegenover het traditionele, ‘hedonistische’ ideaal van vrede, veiligheid en rust. Hij waarschuwt ervoor om de emotionele aantrekkingskracht van deze belofte niet te onderschatten."

Aanlokkelijke ideeën

"Wat Orwell meldt over het nazisme is, vermoed ik, toepasselijk op bijna elke destructieve pseudo-politieke ideologie. Hij had dezelfde dingen kunnen zeggen over anarchistisch terrorisme, jihadisme of bijvoorbeeld Anders Breiviks maatschappelijke fantasieën. Wat Orwell goed begreep, is dat we in ieder geval niet moeten doen alsof Hitler uit een bron zwavelzuur ontsprong om vervolgens een volk om te toveren tot hersenloze soldaatjes van Satan. Het is verstandiger om eerlijk in te durven zien wat Hitler en zijn ideeën voor veel mensen zo aanlokkelijk maakte."

Tegenstander begrijpen

"Ik ben het met Orwell eens dat het loont om te proberen uit te vogelen waaróm iemand kiest voor een gestoorde visie, al was het maar omdat het simpelweg afschrijven van mensen als ‘gestoord’ weinig zoden aan de dijk zet. Wie zinvolle politiek wil bedrijven, zal ook zijn tegenstander moeten proberen te begrijpen. Dat klinkt voor de hand liggend, maar in de praktijk gebeurt dit te weinig. Daarom zijn Orwells woorden ook nu nog van belang."

Lees hieronder Orwells recensie van Mein Kampf